ભારતના આદિવાસી સમાજોમાં ધોડિયા સમાજનો વિશેષ સ્થાન છે. આ સમુદાય ઐતિહાસિક રીતે વિશાળ સાંસ્કૃતિક વારસો ધરાવે છે અને તેમની જીવનશૈલીમાં પરંપરાઓ, ધાર્મિક માન્યતાઓ અને કુળદેવતાઓનું મહત્ત્વપૂર્ણ સ્થાન છે. ધોડિયા સમાજ માટે દરેક જીવનપ્રસંગ ધાર્મિક મહત્વ ધરાવે છે – અને ખાસ કરીને લગ્નવિધિ તો સંપૂર્ણ રીતે સાંસ્કૃતિક અને આધ્યાત્મિક પરંપરાઓથી જીવીત છે.
બરમદેવને ધોડિયા લોકો તેમના કુળદેવતા તરીકે માને છે. લગ્નના કાર્યક્રમની શરૂઆત એ પુનિત કાર્યથી થાય છે કે જ્યાં વર અને કન્યાના પરિવારજનો બરમદેવની પૂજા-અર્ચના કરે છે. આ પૂજામાં વર અને કન્યા પોતપોતાના કુળદેવતાને યાદ કરીને આશીર્વાદ લે છે કે આ નવા જીવનના પ્રારંભે સૌમ્યતા, સુખ અને સમૃદ્ધિ મળે. બરમદેવને એક પ્રકારના રક્ષક દેવતા માનવામાં આવે છે, જે લગ્નજીવનમાં અડચણ ન આવે એ માટે કાળજી રાખે છે.
લગ્ન જેવી મહત્વપૂર્ણ વિધિની શરૂઆત બરમદેવની પૂજાથી થાય છે. પૂજા ભગત દ્વારા કરવામાં આવે છે.બરમદેવ ધોડિયા સમુદાયના કુળદેવતા છે અને તેમને સમાજના રક્ષક દેવતા તરીકે પૂજવામાં આવે છે. માન્યતા છે કે બરમદેવ લગ્નજીવનના નવા પ્રારંભે દંપતિને આશીર્વાદ આપે છે અને તેમના જીવનમાં સુખ, શાંતિ અને સમૃદ્ધિ લાવે છે. તેથી લગ્ન પહેલા વર અને કન્યાના પરિવારજનો સમૂહમાં ભેગા થઈ બરમદેવની પૂજા કરે છે.
બરમદેવની પૂજા પૂર્ણ થયા પછી જ અન્ય વિધિઓ શરૂ થાય છે જેમ કે હળદર વિધિ, મંડપ મૂર્હત, વરઘોડો, ફેરા, કન્યાદાન અને વરમાળાની વિધિ. દરેક વિધિની પાછળ લોકકથાઓ અને પરંપરાગત માન્યતાઓ જોડાયેલી છે, જે પેઢી દર પેઢી મૌખિક વારસે ચાલુ રહે છે. ધોડિયા સમાજમાં લગ્ન માત્ર પતિ-પત્નીના બંધન સુધી સીમિત નથી, પરંતુ તે બે કુટુંબો અને સમાજ વચ્ચે પણ આધ્યાત્મિક જોડાણ ઉભું કરે છે.
આ સમગ્ર વિધિમાં બરમદેવનું સ્થાન કેન્દ્રમાં છે. તેઓ માત્ર દેવી-દેવતાઓમાંના એક નથી, પણ સમાજના માનસમાં શ્રદ્ધા અને વિશ્વાસના આધારસ્તંભ છે. આથી લગ્ન જેવા પ્રસંગે તેમની પૂજા કરવી માત્ર ધાર્મિક જ નહીં, પણ સામૂહિક સંસ્કૃતિક જાગૃતિનું પણ પ્રતિક છે.
અંતે, કહી શકાય કે ધોડિયા સમાજમાં લગ્નવિધિ એક પવિત્ર યાત્રા છે – જે બરમદેવની કૃપાથી આરંભે છે અને સમૃદ્ધ પરંપરાની છાયામાં વિઘટે છે. આવી આદિવાસી પરંપરાઓ માત્ર ઐતિહાસિક વારસો નથી, પણ જીવનશૈલીનું જીવંત દર્પણ છે.
આ રીતે ધોડિયા સમાજમાં લગ્ન માત્ર સામાજિક બંધન નથી, પણ આધ્યાત્મિક અને સાંસ્કૃતિક કડી છે જે પુરૂષ અને સ્ત્રીને એક પવિત્ર બંધનમાં બાંધે છે – અને તેની શરૂઆત બરમદેવની કૃપાથી થાય છે.
