
વલસાડ જિલ્લાના નાનાપોંઢા તાલુકાના ચીવલ ગામે આદિવાસી સંસ્કૃતિનો અનોખો સંગમ; મંડળ કુંભ ઘડાની સ્થાપના સાથે પરંપરાગત ધાર્મિક વિધિઓ યોજાઈ, વલસાડ જિલ્લા અને સંઘપ્રદેશમાંથી મોટી સંખ્યામાં શ્રદ્ધાળુઓ ઉમટ્યા

સમભાવ સંદેશ | સતિષ પટેલ
વલસાડ જિલ્લાના નાનાપોંઢા તાલુકાના ચીવલ ગામે આવેલા પ્રસિદ્ધ મરીમાતા મંદિર ખાતે શનિવારે દેવઉઠી એકાદશી નિમિત્તે આદિવાસી સમાજ દ્વારા પરંપરાગત ધાર્મિક રીતરિવાજો સાથે ભવ્ય ઉજવણી કરવામાં આવી હતી. સાંજના સમયે શરૂ થયેલા આ ધાર્મિક કાર્યક્રમમાં વલસાડ જિલ્લાના વિવિધ ગામો તેમજ નજીકના સંઘપ્રદેશમાંથી મોટી સંખ્યામાં શ્રદ્ધાળુઓ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા. સમગ્ર મંદિર પરિસર ભક્તિ, શ્રદ્ધા અને આદિવાસી સંસ્કૃતિના રંગે રંગાઈ ગયું હતું.
આદિવાસી સમાજના પરંપરાગત વાજિંત્ર તૂરના તાલે ભક્તોએ નૃત્ય કરીને માતાજી પ્રત્યેની પોતાની શ્રદ્ધા વ્યક્ત કરી હતી. ખાસ કરીને મહિલાઓ, યુવાનો અને વડીલોએ ઉત્સાહપૂર્વક ભાગ લેતાં સમગ્ર વાતાવરણ ભક્તિમય બની ગયું હતું.
મંડળકુંભ ઘડાની સ્થાપના સાથે પરંપરાગત પૂજાવિધિ
ચીવલ મરીમાતા મંદિર ખાતે દેવઉઠી એકાદશીની ઉજવણી દરમિયાન આદિવાસી સમાજની વર્ષો જૂની ધાર્મિક પરંપરા મુજબ મંડળકુંભ ઘડાની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી. માતાજીની પૂજા-અર્ચના, દીવડાઓ અને પરંપરાગત ધાર્મિક વિધિઓ સાથે ભક્તોએ પોતાની આસ્થા વ્યક્ત કરી હતી.
મંદિરમાં માતાજીની મૂર્તિઓને ફૂલોના હાર અને વિવિધ શણગારથી સુશોભિત કરવામાં આવી હતી. મંદિર પરિસરમાં રંગબેરંગી રોશની કરવામાં આવી હતી. સાંજ પડતાં જ ભક્તોની અવરજવર વધવા લાગી હતી. પરંપરાગત વસ્ત્રોમાં સજ્જ શ્રદ્ધાળુઓ માતાજીના દર્શન કરવા અને ધાર્મિક કાર્યક્રમમાં જોડાવા પહોંચ્યા હતા.
મંડળકુંભ ઘડાની સ્થાપના આદિવાસી સમાજની ધાર્મિક પરંપરાનો મહત્વપૂર્ણ ભાગ માનવામાં આવે છે. આ પ્રસંગે ભક્તો પોતાની પરંપરાગત માન્યતાઓ મુજબ પૂજાવિધિમાં જોડાયા હતા.
તૂરના તાલે ભક્તોનું પરંપરાગત નૃત્ય આકર્ષણનું કેન્દ્ર
આ સમગ્ર ઉજવણીનું મુખ્ય આકર્ષણ આદિવાસી સમાજનું પરંપરાગત વાજિંત્ર તૂર રહ્યું હતું. તૂરના ગુંજતા તાલે ભક્તોએ પરંપરાગત નૃત્ય કરીને ધાર્મિક ઉત્સવને વિશેષ બનાવ્યો હતો.
મંદિર પરિસરમાં એકત્ર થયેલા ભક્તો વચ્ચે તૂર વગાડનાર કલાકારો પોતાની પરંપરાગત કળાનું પ્રદર્શન કરતા જોવા મળ્યા હતા. તૂરના તાલ સાથે ભક્તો ગોળાકારમાં નૃત્ય કરતા હતા. કેટલાક ભક્તો હાથ ઊંચા કરીને તાલ સાથે ઝૂમતા હતા, જ્યારે અન્ય શ્રદ્ધાળુઓ આ દૃશ્યો નિહાળી રહ્યા હતા.
આદિવાસી સમાજમાં પરંપરાગત વાજિંત્રો માત્ર મનોરંજનનું સાધન નથી, પરંતુ ધાર્મિક આસ્થા, સામાજિક એકતા અને સાંસ્કૃતિક ઓળખ સાથે જોડાયેલા છે. આવા પ્રસંગોએ તૂરના તાલે કરવામાં આવતું નૃત્ય સમાજની પરંપરાને જીવંત રાખવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.
મહિલાઓની મોટી સંખ્યામાં ઉપસ્થિતિ
દેવઉઠી એકાદશીની ઉજવણીમાં મહિલાઓની ઉપસ્થિતિ વિશેષ નોંધપાત્ર રહી હતી. રંગબેરંગી સાડીઓ અને પરંપરાગત વસ્ત્રોમાં સજ્જ મહિલાઓએ ધાર્મિક કાર્યક્રમમાં ભાગ લીધો હતો.
તૂરના તાલે મહિલાઓએ સામૂહિક નૃત્ય કરીને ઉત્સવમાં ઉત્સાહ ઉમેર્યો હતો. મહિલાઓની સાથે યુવતીઓ અને વડીલ મહિલાઓ પણ કાર્યક્રમમાં જોડાઈ હતી.
આદિવાસી સમાજની ધાર્મિક અને સાંસ્કૃતિક પરંપરાઓને જાળવી રાખવામાં મહિલાઓની ભૂમિકા મહત્વપૂર્ણ રહી છે. ધાર્મિક વિધિઓ, સામૂહિક ઉજવણી અને પરંપરાગત નૃત્ય દ્વારા તેઓ નવી પેઢીને પોતાની સંસ્કૃતિ સાથે જોડવાનું કાર્ય કરે છે.
ચીવલ મરીમાતા મંદિર ખાતે જોવા મળેલા દૃશ્યોમાં મહિલાઓનો ઉત્સાહ અને સામૂહિક ભાગીદારી આકર્ષણનું કેન્દ્ર બન્યાં હતાં.
વલસાડ જિલ્લા અને સંઘપ્રદેશના શ્રદ્ધાળુઓનું આગમન
ચીવલ મરીમાતા મંદિર ખાતે આયોજિત દેવઉઠી એકાદશીની ઉજવણીમાં વલસાડ જિલ્લાના વિવિધ વિસ્તારો તેમજ સંઘપ્રદેશમાંથી શ્રદ્ધાળુઓ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.
ભક્તોએ માતાજીના દર્શન કરીને પોતાની ધાર્મિક શ્રદ્ધા વ્યક્ત કરી હતી. મંદિર પરિસરમાં ભક્તોની ભીડ અને તૂરના તાલે થતી ઉજવણીને કારણે ઉત્સવ જેવો માહોલ સર્જાયો હતો.
આવા ધાર્મિક પ્રસંગો આદિવાસી સમાજના લોકો માટે એકબીજાને મળવાનું, સામાજિક સંબંધો મજબૂત બનાવવાનું અને પરંપરાગત સંસ્કૃતિને આગળ વધારવાનું મહત્વપૂર્ણ માધ્યમ બને છે.
વિવિધ ગામોમાંથી આવેલા લોકો એક જ સ્થળે એકત્ર થઈને સામૂહિક ધાર્મિક ઉજવણીમાં ભાગ લે છે, જે સમાજની એકતા અને ભાઈચારાની ભાવનાને પ્રોત્સાહન આપે છે.
દેવઉઠી એકાદશીનું ધાર્મિક મહત્વ
હિન્દુ ધર્મમાં દેવઉઠી એકાદશીનું વિશેષ મહત્વ રહેલું છે. આ એકાદશીને પ્રબોધિની એકાદશી અથવા દેવોત્થાન એકાદશી તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર અષાઢ સુદ એકાદશીથી ભગવાન વિષ્ણુ ચાર મહિનાની યોગનિદ્રામાં જાય છે. કારતક સુદ એકાદશીના દિવસે ભગવાન વિષ્ણુ જાગૃત થાય છે. આથી આ દિવસને દેવઉઠી એકાદશી તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
ચાતુર્માસ પૂર્ણ થતાં લગ્ન, ગૃહપ્રવેશ અને અન્ય માંગલિક કાર્યોની શરૂઆત થતી હોવાનું માનવામાં આવે છે.
વર્ષ 2026માં સ્માર્ત પરંપરા મુજબ 20 નવેમ્બર અને વૈષ્ણવ પરંપરા મુજબ 21 નવેમ્બરે દેવઉઠી એકાદશી ઉજવવામાં આવી રહી છે.
ચીવલ મરીમાતા મંદિર ખાતે પણ આ પવિત્ર દિવસને આદિવાસી સમાજની પોતાની ધાર્મિક માન્યતાઓ અને પરંપરાગત રીતરિવાજો સાથે ઉજવવામાં આવ્યો હતો.
આદિવાસી સંસ્કૃતિ અને પરંપરાનું જીવંત દર્શન
દક્ષિણ ગુજરાતના આદિવાસી વિસ્તારોમાં ધાર્મિક તહેવારોની ઉજવણીનું આગવું મહત્વ છે. અહીં ધાર્મિક આસ્થા સાથે લોકસંસ્કૃતિ, પરંપરાગત વાજિંત્રો, નૃત્ય અને સામૂહિક ભાગીદારીનો અનોખો સમન્વય જોવા મળે છે.
ચીવલ મરીમાતા મંદિર ખાતે યોજાયેલી ઉજવણીમાં પણ આદિવાસી સમાજની સાંસ્કૃતિક ઓળખ સ્પષ્ટપણે જોવા મળી હતી.
આધુનિક યુગમાં બદલાતી જીવનશૈલી વચ્ચે પરંપરાગત વાજિંત્રો અને લોકનૃત્યને જીવંત રાખવું જરૂરી બન્યું છે. ખાસ કરીને યુવા પેઢી આવા ધાર્મિક કાર્યક્રમોમાં જોડાય ત્યારે તેને પોતાના પૂર્વજોની સંસ્કૃતિ અને પરંપરાઓ વિશે જાણવાની તક મળે છે.
તૂર જેવા પરંપરાગત વાજિંત્રો આદિવાસી સમાજની આગવી ઓળખ છે. આ વાજિંત્રોની કળા અને તેના સાથે જોડાયેલી ધાર્મિક પરંપરાઓનું સંવર્ધન થાય તે સમાજના સાંસ્કૃતિક વારસાની જાળવણી માટે મહત્વપૂર્ણ છે.
ભક્તિ અને સામાજિક એકતાનો અનોખો સંગમ
મરીમાતા મંદિર ખાતે યોજાયેલી દેવઉઠી એકાદશીની ઉજવણી માત્ર ધાર્મિક કાર્યક્રમ પૂરતી મર્યાદિત રહી નહોતી. આ પ્રસંગે સમાજની એકતા, પરસ્પર સહકાર અને સાંસ્કૃતિક પરંપરાઓ પ્રત્યેનો લગાવ પણ જોવા મળ્યો હતો.
તૂરના તાલે નૃત્ય કરતા ભક્તો, માતાજીના દર્શન માટે પહોંચેલા શ્રદ્ધાળુઓ અને પરંપરાગત વસ્ત્રોમાં સજ્જ મહિલાઓના દૃશ્યોએ ઉજવણીને વિશેષ બનાવેલી હતી.
મંદિર પરિસરમાં કરવામાં આવેલી રોશની, ધાર્મિક વિધિઓ અને મોટી સંખ્યામાં ઉપસ્થિત ભક્તોને કારણે સમગ્ર વાતાવરણ ઉત્સાહપૂર્ણ બન્યું હતું.
ચીવલ મરીમાતા મંદિર ખાતે દેવઉઠી એકાદશીની આ ઉજવણી આદિવાસી સમાજની અતૂટ શ્રદ્ધા, સમૃદ્ધ લોકસંસ્કૃતિ અને વર્ષો જૂની પરંપરાઓના જતનનું સુંદર ઉદાહરણ બની રહી હતી.
સમભાવ સંદેશ | વલસાડ જિલ્લા