પેરામિલિટરી જવાનોને સેનાની સમકક્ષ હક્કોની માંગ ઉગ્ર : રાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષ દીપેશ પટેલ

દેશની આંતરિક સુરક્ષાનો મજબૂત આધારસ્તંભ ગણાતા પેરામિલિટરી દળોના જવાનોમાં છેલ્લા કેટલાક સમયથી એક મહત્વપૂર્ણ પ્રશ્ન ફરી એકવાર ચર્ચાના કેન્દ્રમાં આવ્યો છે — “સરકાર અમને સેનાની જેમ સંપૂર્ણ હક્કો અને સુવિધાઓ કેમ આપતી નથી?” આ મુદ્દે વિવિધ સંગઠનો અને આગેવાનો દ્વારા અવાજ ઉઠાવવામાં આવી રહ્યો છે. રાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષ દીપેશ પટેલે પણ આ મુદ્દે સ્પષ્ટ અભિપ્રાય વ્યક્ત કરતાં જણાવ્યું કે દેશની સુરક્ષા માટે જીવ જોખમમાં મૂકતા દરેક જવાનને સમાન સન્માન અને સુવિધા મળવી જ જોઈએ.
પેરામિલિટરી દળો, જેને સત્તાવાર રીતે “કેન્દ્રિય સશસ્ત્ર પોલીસ દળો” તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, દેશની સુરક્ષા વ્યવસ્થામાં અત્યંત મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. તેમાં Border Security Force (BSF), Central Reserve Police Force (CRPF), Central Industrial Security Force (CISF), Indo-Tibetan Border Police (ITBP) અને Sashastra Seema Bal (SSB) જેવી સંસ્થાઓનો સમાવેશ થાય છે.
આ દળો દેશની આંતરરાષ્ટ્રીય સરહદોની દેખરેખ રાખે છે, આતંકવાદ વિરોધી કામગીરી કરે છે, નક્સલપ્રવૃત્તિગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં શાંતિ જાળવે છે અને ચૂંટણી તેમજ કુદરતી આપત્તિ દરમિયાન કાયદો-વ્યવસ્થા જાળવવામાં મહત્વપૂર્ણ યોગદાન આપે છે. ઘણા કિસ્સાઓમાં તેમની ફરજ અને જોખમ સેનાથી ઓછા નથી. તેમ છતાં, જવાનોનો આક્ષેપ છે કે તેમને સેનાની સમકક્ષ સુવિધાઓ, પેન્શન યોજના, કેન્ટીન લાભો અને “વન રેન્ક, વન પેન્શન” જેવી વ્યવસ્થામાં સંપૂર્ણ સમાનતા આપવામાં આવતી નથી.
દીપેશ પટેલના જણાવ્યા મુજબ, આ મુદ્દો માત્ર આર્થિક લાભોનો નથી, પરંતુ સન્માન અને માનસિક સમતોલનનો પણ છે. જવાનો મહિનાઓ સુધી પોતાના પરિવારથી દૂર કઠિન પરિસ્થિતિમાં ફરજ બજાવે છે. સરહદી વિસ્તારોમાં હિમપ્રદેશથી લઈ ગરમ રણપ્રદેશ સુધી, અને આંતરિક સુરક્ષા કામગીરીમાં સતત તણાવ વચ્ચે તેઓ સેવા આપે છે. આવી પરિસ્થિતિમાં તેમની કલ્યાણકારી સુવિધાઓમાં સમાનતા અંગે વિચાર કરવો જરૂરી છે.
સરકારની દૃષ્ટિએ, સેના અને પેરામિલિટરી દળોની કાનૂની સ્થિતિ અલગ છે. ભારતીય સેના રક્ષા મંત્રાલય હેઠળ કાર્ય કરે છે અને તેનો મુખ્ય હેતુ બાહ્ય શત્રુઓ સામે દેશનું રક્ષણ કરવાનો છે. જ્યારે પેરામિલિટરી દળો ગૃહ મંત્રાલય હેઠળ આવે છે અને તેમને પોલીસ આધારિત માળખામાં ગોઠવવામાં આવ્યા છે. તેથી તેમની સેવા શરતો અને લાભોની રચના અલગ રીતે થઈ છે.
આર્થિક કારણો પણ સરકાર દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે. પેરામિલિટરી દળોમાં જવાનોની સંખ્યા મોટી હોવાને કારણે સેનાની સમકક્ષ તમામ સુવિધાઓ અમલમાં મૂકવી સરકાર માટે નાણાકીય રીતે પડકારજનક બની શકે છે. નીતિ નિર્ધારણમાં આર્થિક સંતુલન જાળવવું પણ જરૂરી ગણાય છે.
તેમ છતાં, જવાનો અને તેમના પ્રતિનિધિઓનો દાવો છે કે જોખમ અને ફરજના આધારે સમાનતા જોવી જોઈએ. આતંકવાદી હુમલા, નક્સલ વિરોધી અભિયાન અને દંગા નિયંત્રણ દરમિયાન અનેક જવાનો શહીદ થાય છે. તેમના પરિવારોને મળતી સહાય અને સુવિધાઓ અંગે પણ પ્રશ્નો ઉઠાવવામાં આવે છે.
છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં સરકાર દ્વારા હાર્ડશિપ એલાઉન્સ, રિસ્ક એલાઉન્સ અને રહેઠાણ સુવિધાઓમાં સુધારા જેવા પગલાં લેવામાં આવ્યા છે. છતાં પણ “સેનાની સમકક્ષ દરજ્જો” અંગે ચર્ચા યથાવત છે. નિષ્ણાતો માને છે કે આ મુદ્દે સંવાદ, તથ્ય આધારિત ચર્ચા અને તબક્કાવાર સુધારા દ્વારા ઉકેલ શોધવો જોઈએ.
વિષય માત્ર વહીવટી નીતિનો નથી, પરંતુ જવાનોના મનોબળ અને રાષ્ટ્રીય સન્માન સાથે જોડાયેલો છે. દેશની સુરક્ષા માટે સેવા આપતા દરેક જવાનને યોગ્ય સન્માન અને સુવિધા મળે તે સમાજ અને સરકાર બંનેની સંયુક્ત જવાબદારી છે.
અંતમાં કહી શકાય કે પેરામિલિટરી દળો દેશની આંતરિક સુરક્ષાનો મજબૂત આધારસ્તંભ છે. તેમની માંગ અને સરકારની નીતિ વચ્ચે સંતુલિત સંવાદ દ્વારા જ દીર્ઘકાલીન સમાધાન શક્ય છે. દેશની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત રાખવા માટે જવાનોનું મનોબળ ઊંચું રહેવું આવશ્યક છે, અને તે માટે યોગ્ય હક્કો અને સન્માન પ્રદાન કરવું સમયની માંગ બની રહ્યું છે.