ગુજરાતના શહેરોમાં વ્યંધત્વની સમસ્યા ચિંતાજનક, તણાવ-બેઠાડું જીવન અને જંકફૂડે સમસ્યા સર્જી

ગુજરાતમાં છેલ્લા એક-બે દાયકામાં વ્યંધત્વ (Infertility)ની સમસ્યા નોંધપાત્ર રીતે વધી રહી છે, ખાસ કરીને મોટા શહેરો અને પેરી-અર્બન વિસ્તારોમાં આ સમસ્યા વધુ ગંભીર બની રહી છે. આધુનિક જીવનશૈલી, વધતો તણાવ, અનિયમિત ખોરાક, જંક ફૂડનું વધતું સેવન અને આરોગ્ય પ્રત્યેની બેદરકારીને કારણે અનેક દંપતિઓ માતા-પિતા બનવામાં મુશ્કેલીનો સામનો કરી રહ્યા છે. આરોગ્ય નિષ્ણાતોના મતે આજના સમયમાં જીવનશૈલીમાં આવેલા મોટા ફેરફારો વ્યંધત્વ માટેનું મુખ્ય કારણ બની રહ્યા છે.
અમદાવાદ, સુરત, વડોદરા અને રાજકોટ જેવા શહેરોમાં થયેલા વિવિધ અભ્યાસોમાં જોવા મળ્યું છે કે છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં વ્યંધત્વના કેસોમાં સતત વધારો થયો છે. ખાસ કરીને શહેરોમાં રહેતા યુગલો કારકિર્દીને વધુ પ્રાથમિકતા આપતા હોવાથી લગ્ન મોડા કરે છે અને ત્યારબાદ સંતાન માટે પ્રયત્ન કરતા સમયે ઘણી વખત આરોગ્ય સંબંધિત સમસ્યાઓનો સામનો કરવો પડે છે. ડોક્ટરોના મતે 30 વર્ષ પછી મહિલાઓમાં પ્રજનન ક્ષમતા ધીમે ધીમે ઘટવા લાગે છે, જેના કારણે ગર્ભધારણ થવામાં મુશ્કેલી ઉભી થાય છે.
આધુનિક જીવનશૈલી જવાબદાર
આધુનિક જીવનશૈલી વ્યંધત્વ માટેનું મુખ્ય કારણ ગણાય છે. આજના યુવાનોમાં લાંબા સમય સુધી ઓફિસમાં બેસીને કામ કરવાની ટેવ વધી ગઈ છે. દિવસભર કમ્પ્યુટર અને મોબાઇલ સામે કામ કરવાથી શરીરનો વ્યાયામ ઓછો થાય છે. આ બેઠાડું જીવનશૈલી (Sedentary lifestyle) શરીરમાં વિવિધ હોર્મોનલ અસંતુલન ઉભું કરે છે, જે પ્રજનન ક્ષમતાને અસર કરે છે.
તે ઉપરાંત, ફાસ્ટફૂડ અને જંક ફૂડનું વધતું સેવન પણ એક મોટું કારણ છે. પિઝા, બર્ગર, કોલ્ડ ડ્રિંક્સ અને તેલિયાં ખોરાકના કારણે શરીરમાં મોટાપો વધે છે અને હોર્મોનલ સિસ્ટમ પર ખરાબ અસર પડે છે. ડોક્ટરો જણાવે છે કે સ્થૂળતા (Obesity) મહિલાઓમાં PCOS (પોલીસિસ્ટિક ઓવરી સિન્ડ્રોમ) જેવી સમસ્યાઓ વધારવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
મહિલાઓમાં PCOS અને હોર્મોનલ સમસ્યાઓ
આજના સમયમાં મહિલાઓમાં PCOS જેવી હોર્મોનલ સમસ્યાઓ ઝડપથી વધી રહી છે. PCOSના કારણે માસિક ચક્ર અનિયમિત બને છે અને ઓવ્યુલેશન યોગ્ય રીતે થતું નથી. જેના કારણે ગર્ભધારણમાં મુશ્કેલી ઉભી થાય છે. શહેરોમાં રહેતી અનેક યુવતીઓમાં PCOSની સમસ્યા સામાન્ય બની રહી છે, જે વ્યંધત્વ માટેનું એક મહત્વપૂર્ણ કારણ છે.
તે સિવાય RTI (Reproductive Tract Infection) અને STI (Sexually Transmitted Infection) જેવી ચેપજન્ય બીમારીઓ પણ પ્રજનન ક્ષમતાને અસર કરે છે. સમયસર સારવાર ન મળે તો આવી બીમારીઓ ભવિષ્યમાં સંતાન પ્રાપ્તિ માટે મોટી અડચણ બની શકે છે.
તણાવ અને માનસિક દબાણ
શહેરી જીવનમાં વધતો તણાવ પણ વ્યંધત્વનું એક મહત્વપૂર્ણ કારણ છે. કારકિર્દી, નોકરી, આર્થિક દબાણ અને પરિવારની જવાબદારીઓના કારણે યુવાનોમાં માનસિક તણાવ વધી રહ્યો છે. લાંબા સમય સુધી તણાવમાં રહેવાના કારણે શરીરમાં હોર્મોનલ સંતુલન બગડે છે, જે પ્રજનન ક્ષમતાને અસર કરે છે.
ડોક્ટરોના મતે ઘણા દંપતિઓમાં કોઈ શારીરિક ખામી ન હોવા છતાં તણાવ અને ચિંતા કારણે ગર્ભધારણ થવામાં વિલંબ થાય છે. તેથી તણાવમુક્ત જીવન અને નિયમિત વ્યાયામ પ્રજનન આરોગ્ય માટે ખૂબ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.
પાંચ વર્ષમાં IVF સેન્ટરોની સંખ્યા બમણી
વ્યંધત્વના કેસોમાં વધારો થવાને કારણે છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં ગુજરાતમાં IVF (In Vitro Fertilization) સેન્ટરોની સંખ્યામાં પણ નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. અમદાવાદ, સુરત અને વડોદરા જેવા શહેરોમાં અનેક નવા ફર્ટિલિટી સેન્ટરો શરૂ થયા છે. પહેલા જ્યાં થોડા જ સેન્ટરો ઉપલબ્ધ હતા, ત્યાં હવે દંપતિઓ માટે વિવિધ આધુનિક સારવાર વિકલ્પો ઉપલબ્ધ થયા છે.
અમદાવાદના પેરી-અર્બન વિસ્તારોમાં થયેલા તાજેતરના અભ્યાસ મુજબ લગભગ 7.4 ટકા યુગલો વ્યંધત્વની સમસ્યાથી પીડાઈ રહ્યા છે. જ્યારે સમગ્ર ભારતમાં સરેરાશ 13થી 15 ટકા દંપતિઓ સંતાન પ્રાપ્તિમાં મુશ્કેલીનો સામનો કરે છે. નિષ્ણાતોના મતે શહેરી વિસ્તારોમાં આ આંકડો હજુ વધુ હોઈ શકે છે.
સમયસર તપાસ અને સારવાર જરૂરી
આરોગ્ય નિષ્ણાતો જણાવે છે કે જો લગ્ન પછી એક વર્ષ સુધી નિયમિત પ્રયાસ છતાં ગર્ભધારણ ન થાય તો દંપતિએ તાત્કાલિક ડોક્ટરની સલાહ લેવી જોઈએ. સમયસર તપાસ અને યોગ્ય સારવારથી અનેક દંપતિઓને માતા-પિતા બનવાની ખુશી મળી શકે છે.
જીવનશૈલીમાં બદલાવ જરૂરી
વ્યંધત્વની વધતી સમસ્યાને રોકવા માટે જીવનશૈલીમાં સુધારો કરવો ખૂબ જરૂરી છે. સંતુલિત આહાર, નિયમિત વ્યાયામ, તણાવમુક્ત જીવન, ધૂમ્રપાન અને દારૂથી દૂર રહેવું તથા સમયસર આરોગ્ય તપાસ કરાવવી જરૂરી છે. નિષ્ણાતોના મતે જો લોકો જીવનશૈલીમાં સકારાત્મક ફેરફાર કરે તો વ્યંધત્વના કેસોમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો આવી શકે છે.
આ રીતે ગુજરાતના શહેરોમાં વ્યંધત્વની વધતી સમસ્યા આરોગ્ય ક્ષેત્ર માટે એક ચિંતાજનક સંકેત બની રહી છે. સમાજ અને આરોગ્ય તંત્ર બંનેએ મળીને આ વિષય પર જાગૃતિ ફેલાવવાની જરૂર છે, જેથી યુગલો સ્વસ્થ જીવનશૈલી અપનાવી શકે અને ભવિષ્યમાં આ સમસ્યાનો સામનો ઓછો કરવો પડે.