શિક્ષણ અને બેરોજગારી: 30 વર્ષ પહેલા અને આજની પરિસ્થિતિ
ગુજરાતમાં ત્રણ દાયકાઓ પહેલા જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ ઉચ્ચ શિક્ષણ પ્રાપ્ત કરતો, ત્યારે તેને સરળતાથી યોગ્ય નોકરી મળી જતી. તે સમયગાળામાં સરકારી અને ખાનગી બંને ક્ષેત્રોમાં રોજગારની તકો ઉપલબ્ધ હતી. લાયકાત પ્રમાણે નોકરી મળતી, અને શૈક્ષણિક ડિગ્રીનું સચોટ મૂલ્ય હતું. બેરોજગારીનો દર અત્યંત નીચો હતો, અને ‘શિક્ષિત બેરોજગાર’ જેવી પરિસ્થિતિ નહોતી. લોકો માટે સરકારી નોકરીઓ મુખ્ય આકર્ષણ હતી, કારણ કે તેમાં સ્થિરતા, સારા પગાર અને પેન્શન જેવી સુવિધાઓ હતી.
ત્યારે અને આજે: નોકરી મેળવવાની તકોમાં ફેરફાર
30 વર્ષ પહેલા, જો કોઈ વ્યક્તિ ઈજનેરી, વાણિજ્ય, કલા અથવા વિજ્ઞાન ક્ષેત્રમાં અભ્યાસ કરતો, તો તેના માટે સરકારી અને ખાનગી બંને ક્ષેત્રોમાં સારી નોકરીની શક્યતા હોત. નવાં નવા ઉદ્યોગો અને સરકારની નીતિઓ રોજગારીને પ્રોત્સાહન આપતી. ખાસ કરીને સરકારી નોકરીઓ માટે, સ્પર્ધા ઓછી હતી અને યોગ્ય લાયકાત ધરાવનારને નિશ્ચિત નોકરી મળી જતી.
હાલની પરિસ્થિતિ જોઈએ તો આજે બેકારી દિવસે દિવસે વધી રહી છે. હજારો યુવાનો ઉચ્ચ શિક્ષણ પછી પણ નોકરી શોધવામાં તકલીફ અનુભવી રહ્યા છે. ખાનગીકરણ અને ટેકનોલોજીના વિકાસના કારણે પરંપરાગત નોકરીઓ ઓછી થઈ છે. ભારતમાં, ખાસ કરીને ગુજરાતમાં, રોજગાર માટેની હકિકત ખૂબ બદલાઈ ગઈ છે.
શિક્ષણનો ખર્ચ અને નોકરીની અનિશ્ચિતતા
આજે, શિક્ષણ મેળવવું એક મોંઘો વ્યવસાય બની ગયું છે. ખાનગી શાળાઓ અને કોલેજોમાં લાખો રૂપિયાનો ખર્ચ થાય છે, પણ તેનો રોજગાર મળવામાં સારો પરિણામ જોવાતો નથી. અગાઉની સરકારી શિક્ષણ પ્રણાલી કરતા આજની ખાનગી પ્રણાલી વધુ ખર્ચાળ બની છે. તે છતાં, રોજગારીની ખાતરી નથી. વિદ્યાર્થીઓ ઈજનેરી, એમ.બી.એ., મેડિકલ જેવા અભ્યાસક્રમોમાં કરોડો રૂપિયા ખર્ચી રહ્યા છે, પણ તેમની લાયકાત મુજબ નોકરી મળતી નથી.
ખાનગીકરણ અને રોજગારી પર તેનો પ્રભાવ
ખાનગીકરણ વધવાના કારણે સરકારની નોકરીઓમાં ઘટાડો થયો છે. સરકારી ક્ષેત્રોનું ખાનગીકરણ થયા પછી, ઘણા સરકારી કર્મચારીઓ માટે નોકરીની સલામતી ઓછી થઈ છે. ખાનગી ક્ષેત્રમાં રોજગારીની તકો છે, પણ ત્યાં નોકરીની સ્થિરતા ઓછી હોય છે. લોકોએ હવે સ્વ-રોજગારી અથવા ફ્રીલાન્સિંગ તરફ વળવું પડ્યું છે.
યુવા પેઢી માટે વધતી બેકારી
આજના યુવાનો માટે સૌથી મોટો પ્રશ્ન છે બેકારી. દર વર્ષે હજારો વિદ્યાર્થીઓ યુનિવર્સિટીઓમાંથી પાસ થાય છે, પણ બધાને નોકરી મળતી નથી. અગાઉ જે નોકરીઓ સરળતાથી ઉપલબ્ધ હતી, આજે તે માટે પ્રબળ સ્પર્ધા છે. સત્તાવાર અહેવાલો જણાવે છે કે ભારતના દર ચાર યુવાન પૈકી એક બેરોજગાર છે.
સામાજિક અને આર્થિક અસરો
બેકારી વધવાથી યુવાનોની માનસિક તણાવ પણ વધી છે. નોકરી ન મળવાના કારણે ઘણા યુવાનો અન્ય દેશોમાં સ્થાયી થવાનું વિચારે છે. ગુજરાતના અનેક વિદ્યાર્થીઓ કનેડા, યુ.એસ., ઓસ્ટ્રેલિયા અને યુકે જેવા દેશોમાં શિષ્યવૃત્તિ માટે જઈ રહ્યા છે. આ દેશોમાં સારી નોકરીઓ મળવાની સંભાવનાઓ વધુ છે, અને ગુજરાતમાંથી ‘બ્રેન ડ્રેઈન’ની સમસ્યા વધી રહી છે.
સમાધાન અને ભવિષ્યની દિશા
આ સમસ્યાનો ઉકેલ લાવવા માટે સરકાર અને ખાનગી ક્ષેત્રે કેટલાક પગલાં લેવાની જરૂર છે:
- ઉદ્યોગો માટે નવી તકો: સરકારી નોકરીઓ વધારવી અને નવું ઉદ્યોગીકરણ કરવું જરૂરી છે.
- સ્ટાર્ટઅપ અને સ્વ-રોજગારી: યુવાનોને ઉદ્યોગખાતી બનાવવા માટે પ્રોત્સાહન આપવું જોઈએ.
- ટેક્નિકલ અને વ્યવસાયિક શિક્ષણ: ફક્ત ડિગ્રી પર આધાર રાખવાને બદલે, વ્યાવસાયિક અને ટેક્નિકલ કૌશલ્યના અભ્યાસક્રમો વધારવા જોઈએ.
- ખાનગી ક્ષેત્રમાં નોકરીની સલામતી: ખાનગી કંપનીઓ માટે નિયમન લાવીને, રોજગારની સુરક્ષા માટે પગલાં ભરવા જોઈએ.
નિષ્કર્ષ
30 વર્ષ પહેલા ગુજરાતમાં શિક્ષિત બેરોજગારી એક દુર્લભ ઘટના હતી, જ્યારે આજે તે એક ગંભીર સમસ્યા બની ગઈ છે. શિક્ષણનો વ્યય વધ્યો છે, પણ નોકરીની તકો ઘટી રહી છે. જો સરકાર અને ખાનગી ક્ષેત્ર સાથે મળીને ઉકેલ લાવે, તો ભારતના અને ગુજરાતના યુવાનો માટે ભવિષ્ય વધુ ઉજ્જવળ બની શકે.
