આજે 8 માર્ચ – એટલે કે વિશ્વ મહિલા દિવસ. સમગ્ર વિશ્વની તમામ મહિલાઓને આ ખાસ દિવસની હાર્દિક શુભેચ્છાઓ. સ્ત્રી એટલે સર્જનશક્તિ, સમર્પણ અને સંવેદનાનો અદભૂત સમન્વય. સ્ત્રી જન્મથી જ મહાન છે, કારણ કે તે એક નવા જીવનને જન્મ આપે છે. આ મહાનતાને માટે તેને કોઈ અલગ પુરસ્કાર કે સિદ્ધિ મેળવવાની જરૂર નથી.
સ્ત્રીનું જીવન અનેક પડાવમાંથી પસાર થાય છે – કન્યા, કિશોરી, યુવતી, સ્ત્રી, મહિલા અને વૃદ્ધા. આ છ મુકામ જાણે એક નદીના વહેણ જેવી સફર છે. દરેક પડાવમાં સ્ત્રી નવી જવાબદારી, નવા સપના અને નવા સંઘર્ષો સાથે આગળ વધે છે. ઘણી વખત તે પોતાના પરિવાર, ઘર અને સંબંધોમાં એટલી વ્યસ્ત થઈ જાય છે કે પોતાને માટે સમય જ નથી બચતો. ઘણી મહિલાઓએ જીવનભર પરિવાર માટે જીવ્યું હોય છે, પરંતુ ઘણીવાર તેમને એવું પણ લાગે છે કે “મારું ઘર, મારો પરિવાર… પણ તેમાં હું ક્યાં છું?”
Ad
આવી નિસ્વાર્થ મહિલાઓને આજે ખાસ અભિનંદન આપવાના છે. કારણ કે તેમણે સમાજ અને પરિવાર માટે જે યોગદાન આપ્યું છે, તે કોઈ પણ પુરસ્કારથી વધારે મૂલ્યવાન છે.
સમયાંતરે મહિલાઓએ પોતાનો સુપર પાવર સાબિત કર્યો છે. ઇતિહાસમાં નજર કરીએ તો રાણી લક્ષ્મીબાઈ, અહલ્યાબાઈ હોળકર જેવી મહાન સ્ત્રીઓએ સમાજને નવી દિશા આપી. આજના સમયમાં પણ મહિલાઓ દરેક ક્ષેત્રમાં આગળ વધી રહી છે. રમતગમત, સંગીત, અભિનય, વિજ્ઞાન, રાજકારણ, શિક્ષણ, ડોક્ટર, એન્જિનિયર, ચાર્ટર્ડ એકાઉન્ટન્ટ કે પ્રોફેસર – દરેક ક્ષેત્રે મહિલાઓ પોતાની પ્રતિભા અને ક્ષમતા સાબિત કરી રહી છે.
ભારતીય સેનામાં પણ મહિલાઓએ પોતાની બહાદુરી અને બુદ્ધિનું પ્રદર્શન કર્યું છે. ફાઈટર પાઈલોટ તરીકે અવની ચતુર્વેદી, ભાવના કંત અને મોહના સિંહ જેવા નામો આજે દેશના ગૌરવ છે. તેઓએ સાબિત કર્યું છે કે આકાશની ઊંચાઈઓ પણ મહિલાઓને રોકી શકતી નથી.
પરંતુ આજે આપણે એક એવી મહિલાની વાત કરીશું જેણે વિજ્ઞાન અને રાષ્ટ્રરક્ષા ક્ષેત્રે અદભૂત સિદ્ધિ મેળવી – અને જેને દુનિયા “મિસાઈલ વુમન ઓફ ઇન્ડિયા” તરીકે ઓળખે છે. આ નામ છે ડૉ. ટેસી થોમસ.
ડૉ. ટેસી થોમસનો જન્મ 3 એપ્રિલ 1963ના રોજ કેરળના અલપ્પુઝા શહેરમાં એક કેથોલિક પરિવારમાં થયો હતો. તેમના માતા-પિતા બાળકોને શિક્ષણમાં આગળ વધારવા માટે ખૂબ જ પ્રતિબદ્ધ હતા. ટેસી છ ભાઈ-બહેનોમાંની એક હતી. તેમનું નામ માનવતા માટે જીવન સમર્પિત કરનાર મધર ટેરેસાના નામ પરથી રાખવામાં આવ્યું હતું.
ટેસીનું બાળપણ એક એવી જગ્યાએ પસાર થયું જ્યાંથી ભારતના રોકેટ અને મિસાઈલ કાર્યક્રમની શરૂઆત થઈ હતી. તેમનું ઘર થુંબા રોકેટ લોન્ચિંગ સ્ટેશનની નજીક હતું. બાળપણમાં તેઓ આકાશમાં ઉડતા રોકેટ અને વિમાનોને જોઈને મંત્રમુગ્ધ થઈ જતા. કદાચ એ જ ક્ષણે તેમના મનમાં વૈજ્ઞાનિક બનવાનું બીજ વાવવામાં આવ્યું.
શિક્ષણ માટે ટેસીએ ભારે મહેનત કરી. અલપ્પુઝામાં હાયર સેકન્ડરી સુધી અભ્યાસ કર્યા બાદ તેમણે ત્રિશૂરની ગવર્મેન્ટ એન્જિનિયરિંગ કોલેજમાં બી.ટેક. માટે પ્રવેશ લીધો. આર્થિક પરિસ્થિતિ સરળ નહોતી, તેથી તેમણે સ્ટેટ બેંક ઓફ ઇન્ડિયામાંથી લોન લઈને અભ્યાસ ચાલુ રાખ્યો.
બી.ટેક. પૂર્ણ કર્યા પછી તેમણે પુણે સ્થિત ડિફેન્સ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ એડવાન્સ્ડ ટેકનોલોજીમાં એમ.ટેક. માટે પ્રવેશ પરીક્ષા આપી. આ કઠિન પરીક્ષામાં માત્ર ત્રણ ઉમેદવારો સફળ થયા અને તેમાં ટેસી થોમસ એકમાત્ર મહિલા હતી. તેમણે ગાઈડેડ મિસાઈલ અને હથિયાર ટેકનોલોજી વિષયમાં વિશેષ અભ્યાસ કર્યો.
1985માં માત્ર 21 વર્ષની ઉંમરે ટેસી થોમસ ભારતની સંરક્ષણ સંશોધન અને વિકાસ સંસ્થા (DRDO) સાથે જોડાઈ ગઈ. આ તેમની કારકિર્દીનું મહત્વપૂર્ણ વળાંક હતું.
1988માં તેઓ ભારતના અગ્નિ મિસાઈલ કાર્યક્રમ સાથે જોડાયા. તે સમયે આ કાર્યક્રમનું નેતૃત્વ ભારતના પ્રખ્યાત વૈજ્ઞાનિક અને ભૂતપૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ ડૉ. એ.પી.જે. અબ્દુલ કલામ કરી રહ્યા હતા. ટેસી થોમસ તેમને પોતાના ગુરુ માને છે. ડૉ. કલામના માર્ગદર્શન હેઠળ તેમણે અગ્નિ મિસાઈલ પ્રોજેક્ટમાં મહત્ત્વપૂર્ણ યોગદાન આપ્યું.
અગ્નિ-૨થી અગ્નિ-૫ સુધીના મિસાઈલ સંસ્કરણોના વિકાસમાં ટેસી થોમસની ભૂમિકા ખૂબ મહત્વપૂર્ણ રહી. અગ્નિ-૫ મિસાઈલના પરીક્ષણ દરમિયાન તેઓ અને તેમની ટીમ ઘણા મહિના સુધી ઘરથી દૂર રહીને સતત કામ કરતા રહ્યા. પહેલા અગ્નિ-૩નું પરીક્ષણ નિષ્ફળ ગયું હતું, પરંતુ ટીમે હિંમત ન હારી. સતત પ્રયત્નો પછી અગ્નિ-૫નું સફળ પરીક્ષણ થયું.
આ સફળતાએ ટેસી થોમસને વિશ્વભરમાં ઓળખ અપાવી. તેઓ ભારતની પ્રથમ મહિલા બની જેણે લાંબા અંતરની બેલેસ્ટિક મિસાઈલ પ્રોજેક્ટનું નેતૃત્વ કર્યું. 2008થી તેમણે અગ્નિ મિસાઈલ કાર્યક્રમનું નેતૃત્વ સંભાળ્યું.
ટેસી થોમસની વિશેષતા ગાઈડેડ મિસાઈલ સિસ્ટમમાં છે. તેમની તૈયાર કરેલી ગાઈડન્સ ટેકનોલોજી મિસાઈલને અચૂક નિશાન સુધી પહોંચાડવામાં મદદ કરે છે. અગ્નિ-૪ મિસાઈલના સફળ પરીક્ષણ પછી તેમને “અગ્નિપુત્રી” તરીકે ઓળખવામાં આવવા લાગ્યું.
તેમને તેમના યોગદાન માટે લાલ બહાદુર શાસ્ત્રી નેશનલ એવોર્ડ સહિત અનેક સન્માનો મળ્યા છે. વિવિધ યુનિવર્સિટીઓએ તેમને માનદ ડોક્ટરેટ ડિગ્રી પણ આપી છે.
ટેસી થોમસનું વ્યક્તિગત જીવન પણ પ્રેરણાદાયક છે. તેમણે નૌકાદળના અધિકારી સરોજ કુમાર સાથે લગ્ન કર્યા છે અને તેમના પુત્રનું નામ તેજસ છે. પરિવાર અને કારકિર્દી બંનેને સમતોલ રીતે સંભાળવાની તેમની ક્ષમતા અનેક મહિલાઓ માટે પ્રેરણા છે.
અગ્નિ-૫ મિસાઈલ લગભગ 5000 કિલોમીટર સુધી પ્રહાર કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. વિશ્વમાં માત્ર થોડાં દેશો પાસે જ આવી અદ્યતન મિસાઈલ ટેકનોલોજી છે. ટેસી થોમસના યોગદાનથી ભારત મિસાઈલ ટેકનોલોજીમાં વિશ્વના અગ્રણી દેશોમાં સામેલ થયું છે.
આજે ટેસી થોમસ માત્ર એક વૈજ્ઞાનિક નથી, પરંતુ મહિલાઓ માટે પ્રેરણાનું પ્રતિક છે. તેમણે સાબિત કર્યું કે સંકલ્પ, મહેનત અને આત્મવિશ્વાસ હોય તો કોઈપણ સ્ત્રી આકાશની ઊંચાઈઓને પણ પાર કરી શકે છે.
આપણા સમાજમાં આવી ઘણી અજાણી મહિલા રત્નો છે, જેમણે શાંતિથી સમાજ માટે કાર્ય કર્યું છે. ભલે આપણે તેમના નામથી અજાણ હોઈએ, પરંતુ તેમનું યોગદાન અમૂલ્ય છે.
અંતમાં, સમાજની દરેક મહિલાને નમન. માતા, બહેન, દીકરી અને જીવનસાથી તરીકે તેમણે સમાજને જે મૂલ્યો આપ્યા છે તે અપરંપાર છે.
જય ભવાની.
– ફાલ્ગુની વસાવડા (ભાવનગર)
જો તમે ઇચ્છો તો હું આ લેખને દિવ્ય ભાસ્કર સ્ટાઈલ હેડલાઈન, સબહેડિંગ અને ફોટો સાથેનું અખબારી લેઆઉટ પણ બનાવી આપી શકું.
