આદિવાસી વિસ્તારોમાં ખોટી ઓળખના “પત્રકારો”નો વધતો પ્રભાવ !

સોશિયલ મીડિયા યુગમાં મોબાઈલ-યુટ્યૂબર દ્વારા ગેરમાર્ગે દોરવાનો ભય, સત્તાવાળાઓની તપાસ જરૂરી

પ્રમાણિત પત્રકારોની ચિંતાઓ

જિલ્લાના અનેક વરિષ્ઠ અને માન્ય પત્રકારો માને છે કે આવા પ્રવાહથી પત્રકારિતાની વિશ્વસનીયતા પર પ્રશ્ન ઊભો થાય છે. પત્રકાર જગદીશ મહેતાએ તાજેતરમાં આપેલા નિવેદનમાં સ્પષ્ટ કહ્યું કે તેમણે આદિવાસી સમાજ વિશે ક્યારેય અપમાનજનક શબ્દો ઉચ્ચાર્યા નથી, છતાં ખોટી રીતે તેમના નામ સાથે કેટલીક વાતો સોશિયલ મીડિયા પર ફેલાવવામાં આવી છે.

તેમનું માનવું છે કે જો કોઈ પણ વ્યક્તિ યુટ્યૂબ વિડિયો બનાવીને પોતાને પત્રકાર તરીકે ઓળખાવે તો તે વ્યાવસાયિક પત્રકારોની છબી માટે નુકસાનકારક છે.

વલસાડ સહિત દક્ષિણ ગુજરાતના આદિવાસી વિસ્તારોમાં છેલ્લા કેટલાક સમયથી એક નવો પ્રવાહ જોવા મળી રહ્યો છે. મોબાઈલ ફોન અને યુટ્યૂબની સરળ ઉપલબ્ધતાને કારણે અનેક યુવાનો વિડિયો બનાવીને પોતાને “પત્રકાર” તરીકે રજૂ કરી રહ્યા છે. પરંતું મીડિયા નિષ્ણાતો માને છે કે આ પ્રવાહ ખોટી માહિતીના પ્રસાર અને ગેરસમજણનું કારણ બની શકે છે.

યુટ્યૂબ અને સોશિયલ મીડિયાનો પ્રભાવ: તકો સાથે જોખમ પણ

આજના સમયમાં મોબાઈલ ફોન દરેકના હાથમાં છે. થોડો ઇન્ટરનેટ ડેટા અને એક માઇક સાથે કોઈપણ વ્યક્તિ પોતાનો યુટ્યૂબ ચેનલ શરૂ કરી શકે છે. લોકશાહીમાં આ સ્વતંત્રતા મહત્વપૂર્ણ છે, પરંતુ તેની સાથે જવાબદારી પણ આવશ્યક છે. પત્રકારિતા ફક્ત વિડિયો બનાવવાનો વ્યવસાય નથી; તે માટે તથ્યચકાસણી, કાનૂની જ્ઞાન અને ભાષાકુશળતા જરૂરી છે.

ખોટી માહિતીના ઉદાહરણો સામે ચિંતાઓ

સ્થાનિક સ્તરે ચર્ચા છે કે કેટલાક સ્વયં ઘોષિત યુટ્યૂબરો આદિવાસી સમાજમાં અપ્રમાણિત દાવાઓ કરી રહ્યા છે. સોશિયલ મીડિયા પર વાયરલ થતી એવી સામગ્રી ગામડાઓમાં ઝડપથી ફેલાય છે અને અજાણ લોકો એ વાતોને સાચી માની લે છે. આથી સમાજમાં ગેરસમજણ અને તણાવજનક પરિસ્થિતિ ઊભી થવાનો ભય રહે છે.

પ્રમાણિત પત્રકારોની વાણી

સ્થાનિક વરિષ્ઠ પત્રકારો માને છે કે આવા પ્રવાહથી પત્રકારિતાની વિશ્વસનીયતા ખોરવાઈ રહી છે. તેઓનું કહેવું છે કે ઘણા વર્ષોની મહેનતથી બનાવેલી વ્યાવસાયિક છબીને ખોટા ઓળખપત્ર ધરાવતા યુટ્યૂબરો નુકસાન પહોંચાડી રહ્યા છે.

સરકારી તંત્રની જવાબદારી

જિલ્લા કલેક્ટર, માહિતી વિભાગ અને પોલીસ તંત્રે આવી પરિસ્થિતિ પર સક્રિય નજર રાખવી જરૂરી છે.

ખોટી રીતે બનાવેલા “પ્રેસ” ઓળખપત્રો સામે કાનૂની કાર્યવાહી કરવી.

પ્રમાણિત અને અપ્રમાણિત પત્રકારોની યાદી જાહેર કરવી.

આદિવાસી વિસ્તારોમાં મીડિયા લિટરેસી અભિયાન ચલાવવું.

લોકોને સાવચેત રહેવાની જરૂર

1. કોઈપણ વીડિયો અથવા સમાચાર પર તરત વિશ્વાસ ન કરવો.

2. સ્રોતની ખાતરી કર્યા વગર વાયરલ સામગ્રી ન મોકલવી.

3. જે વ્યક્તિ પોતાને પત્રકાર કહે તેને લેખન કે માહિતી ચકાસણી કરાવવા વિનંતી કરવી.

4. ઉશ્કેરણીજનક અથવા શંકાસ્પદ વિડિયો સીધા પોલીસ અથવા જિલ્લા પ્રશાસન સુધી પહોંચાડવા.

આદિવાસી વિસ્તારોમાં માહિતીનો અભાવ અને ટેકનોલોજીની સરળતા એવા લોકોને અવકાશ આપે છે જે માત્ર મોબાઈલના આધારે પત્રકાર તરીકે ઓળખ મેળવી લે છે. સાચી અને ચકાસેલી માહિતીનો પ્રસાર થાય તે માટે સત્તાવાળાઓ, મીડિયા સંસ્થાઓ અને સ્થાનિક સમાજે સંયુક્ત પ્રયત્નો કરવાના રહેશે.