ગુજરાતમાં ઝેરી દારૂની તાજેતરની ઘટનાને પગલે રાજકીય આક્ષેપ-પ્રતિઆક્ષેપનો દોર શરૂ થયો છે. સત્તાધારી પક્ષ તરફથી કોંગ્રેસના શાસનકાળ દરમિયાન બનેલી જૂની લઠ્ઠાકાંડની ઘટનાઓનો ઉલ્લેખ કરીને પ્રશ્નો ઉઠાવવામાં આવી રહ્યા છે કે ઝેરી દારૂની સમસ્યા કોઈ એક સરકાર કે એક પક્ષ પૂરતી મર્યાદિત નથી. જોકે, દરેક ઘટનામાં જવાબદારી નક્કી કરવા માટે તથ્યો અને સત્તાવાર તપાસના તારણોને ધ્યાનમાં લેવું જરૂરી છે.
ગુજરાતના ઇતિહાસમાં 1989નું વડોદરા લઠ્ઠાકાંડ ખાસ કરીને ગંભીર ઘટના તરીકે નોંધાયું છે. ઉપલબ્ધ સંશોધન મુજબ તે સમયે વડોદરામાં ઝેરી દારૂના સેવનથી 132 લોકોનાં મોત થયા હતા. ગુજરાતમાં 2009ના અમદાવાદ લઠ્ઠાકાંડમાં પણ 136 લોકોનાં મોત થયાં હતાં.
કેરળના 1982ના વૈપિન લઠ્ઠાકાંડનો પણ વારંવાર ઉલ્લેખ થાય છે. આ દુર્ઘટનામાં 77 લોકોનાં મોત થયાં હતાં અને અનેક લોકોની દૃષ્ટિ જતી રહી હતી. ઉપલબ્ધ અહેવાલો મુજબ ઝેરી દારૂમાં મેથાઇલ આલ્કોહોલની હાજરી સામે આવી હતી. ઘટનાને પગલે દારૂના વેચાણ અને સરકારી તંત્રની કામગીરી અંગે ગંભીર સવાલો ઊભા થયા હતા.
આવી જ રીતે દેશના વિવિધ વિસ્તારોમાં પણ ગેરકાયદે અને ભેળસેળવાળા દારૂના કારણે માનવજીવનને ભારે નુકસાન થયું છે. તેથી લઠ્ઠાકાંડને માત્ર રાજકીય પક્ષોના આરોપ-પ્રત્યારોપ સુધી મર્યાદિત રાખવાને બદલે ગેરકાયદે દારૂના નેટવર્ક, કાચા માલની સપ્લાય, બુટલેગરો અને સંબંધિત તંત્રની ભૂમિકા અંગે સઘન તપાસ જરૂરી બની રહે છે.
ગુજરાતમાં દારૂબંધી હોવા છતાં ગેરકાયદે દારૂનું નેટવર્ક અસ્તિત્વમાં હોવાનો મુદ્દો વર્ષોથી ચર્ચામાં રહ્યો છે. 1989ની વડોદરા દુર્ઘટનાથી લઈને 2009ના અમદાવાદ લઠ્ઠાકાંડ સુધીની ઘટનાઓ દર્શાવે છે કે કડક કાયદો હોવા છતાં ગેરકાયદે દારૂનું ઉત્પાદન અને વિતરણ રોકવું એક મોટો પડકાર રહ્યો છે.
તાજેતરની ગુજરાતની ઘટનામાં પણ તપાસનો મુખ્ય મુદ્દો ઝેરી પદાર્થ ક્યાંથી આવ્યો, કોણે તેને દારૂમાં ભેળવ્યો, તેનું વિતરણ કેવી રીતે થયું અને સમગ્ર સપ્લાય ચેઇનમાં કોની ભૂમિકા હતી તે છે. અહેવાલો મુજબ તાજેતરના કેસમાં મેથનોલના ગેરકાયદે ઉપયોગની તપાસ ચાલી રહી છે.
રાજકીય રીતે જોવામાં આવે તો કોંગ્રેસના ભૂતકાળના શાસનકાળની ઘટનાઓનો ઉલ્લેખ કરીને વર્તમાન સરકાર સામેના આક્ષેપોનો જવાબ આપવાનો પ્રયાસ થઈ શકે છે. પરંતુ લઠ્ઠાકાંડ જેવી ગંભીર માનવસર્જિત દુર્ઘટનાને માત્ર પક્ષીય રાજકારણના ચશ્માથી જોવાને બદલે જવાબદારી નક્કી કરવી અને ભવિષ્યમાં આવી ઘટના ન બને તે માટે અસરકારક વ્યવસ્થા ઊભી કરવી વધુ મહત્વપૂર્ણ છે.
લઠ્ઠાકાંડમાં જીવ ગુમાવનાર લોકોના પરિવારો માટે રાજકીય દલીલો કરતાં ન્યાય, જવાબદારી અને સુરક્ષા વધુ મહત્વની છે. ગુજરાતમાં દારૂબંધીની નીતિ હોય કે ગેરકાયદે દારૂ સામેની કાર્યવાહી—બંને મુદ્દે સરકાર અને વિપક્ષે એકબીજા પર આરોપ મૂકવાને બદલે ગેરકાયદે દારૂના નેટવર્કને મૂળથી નાબૂદ કરવા માટે કડક અને પારદર્શક વ્યવસ્થા ઊભી કરવી જરૂરી છે.