ગુજરાતમાં મહાત્મા ગાંધીજીના વિચારો અને સિદ્ધાંતોની વાત વારંવાર રાજકીય તથા સામાજિક ચર્ચાઓમાં કરવામાં આવે છે. ખાસ કરીને દારૂબંધીના મુદ્દે કેટલાક નેતાઓ ગાંધીજીના નામ અને વિચારોનો ઉલ્લેખ કરીને ગુજરાતમાં દારૂબંધીને સમર્થન આપે છે. પરંતુ સવાલ એ છે કે જો કોઈ નેતા ખરેખર ગાંધીજીના સિદ્ધાંતોને પોતાના જીવનનો આધાર માનતા હોય, તો શું માત્ર દારૂબંધીની વાત કરવી પૂરતી છે?
ગાંધીજીનું જીવન માત્ર ભાષણો કે સૂત્રો પૂરતું મર્યાદિત નહોતું. તેમણે જે વિચાર રજૂ કર્યા, તેને પોતાના જીવનમાં ઉતારવાનો સતત પ્રયાસ કર્યો હતો. સાદગી, સ્વદેશી, સત્ય, અહિંસા, સ્વાવલંબન, શ્રમ, સ્વચ્છતા અને નૈતિક જીવન જેવા અનેક મૂલ્યો તેમના જીવન સાથે જોડાયેલા હતા. ગાંધીજીની સાદગીનું સૌથી મોટું પ્રતીક તેમની સાદી વસ્ત્રશૈલી હતી. તેઓ દેશના ગરીબ અને સામાન્ય માણસ સાથે એકરૂપ થવા માટે અત્યંત સાદું જીવન જીવતા હતા.
આથી જો કોઈ રાજકીય નેતા કહે કે તેઓ ગાંધીજીના સિદ્ધાંતોના સાચા અનુયાયી છે, તો માત્ર દારૂબંધીની વાત કરવાને બદલે ગાંધીજીના સમગ્ર જીવનદર્શનને સમજવાની અને શક્ય તેટલું પોતાના આચરણમાં ઉતારવાની જરૂર છે. ગાંધીજીના નામનો રાજકીય ઉપયોગ કરવો સરળ છે, પરંતુ તેમના વિચારો પ્રમાણે જીવવું મુશ્કેલ છે.
અહીં મુદ્દો કોઈ નેતાએ ખરેખર ગાંધીજી જેવી જ પોતડી પહેરવી જોઈએ એવો શાબ્દિક આગ્રહ નથી. મુદ્દો એ છે કે ગાંધીજીના સિદ્ધાંતોનો ઉલ્લેખ કરતા નેતાઓએ તેમના જીવનમાંથી સાદગી અને નૈતિકતાની પ્રેરણા લેવી જોઈએ. જો દારૂબંધી નૈતિકતા અને સમાજના હિત માટે જરૂરી હોવાનું કહેવાય, તો સાથે ભ્રષ્ટાચાર, દેખાડો, અસમાનતા, ખોટા વચનો અને રાજકીય સ્વાર્થ સામે પણ એટલી જ મજબૂત નૈતિકતા દેખાવવી જોઈએ.
ગાંધીજીના વિચારોને માન આપવો હોય તો તેમના જીવનના પસંદગીના એક જ સિદ્ધાંતને રાજકીય સુવિધા પ્રમાણે સ્વીકારવાને બદલે સમગ્ર વિચારધારાને સમજવી જરૂરી છે. ગાંધીજી માટે સાધન અને સાધ્ય બંનેની શુદ્ધતા મહત્વપૂર્ણ હતી. એટલે સારો હેતુ હોય તો તેને મેળવવાનો માર્ગ પણ પારદર્શક અને નૈતિક હોવો જોઈએ.
ગુજરાતમાં દારૂબંધી અંગે લાંબા સમયથી ચર્ચા ચાલી રહી છે. દારૂબંધી રાખવી કે તેમાં ફેરફાર કરવો તે નીતિગત નિર્ણય છે, પરંતુ આ ચર્ચા તથ્યો, કાયદો, સમાજની સ્થિતિ અને જાહેર હિતના આધારે થવી જોઈએ. ગાંધીજીના નામનો ઉપયોગ માત્ર પોતાની રાજકીય દલીલને મજબૂત બનાવવા માટે ન થવો જોઈએ.
આખરે વાત એટલી જ છે કે ગાંધીજીના સિદ્ધાંતોની વાત કરવી હોય તો તેમના આદર્શોમાંથી માત્ર અનુકૂળ મુદ્દો નહીં, પરંતુ સત્ય, સાદગી, સ્વચ્છતા, નૈતિકતા અને જવાબદારી જેવા સમગ્ર મૂલ્યોને જીવનમાં ઉતારવાનો પ્રયાસ થવો જોઈએ. ગાંધીજીને સાચી શ્રદ્ધાંજલિ તેમના નામનો ઉપયોગ કરવામાં નહીં, પરંતુ તેમના વિચારોને આચરણમાં મૂકવામાં છે.
Did you like this feature?
