જીતુભાઈ હરજીભાઈ ચૌધરીની રાજકીય સફરમાં વર્ષ 2002 એક મહત્વપૂર્ણ સીમાચિહ્ન બન્યું. કપરાડા વિસ્તારના કાકડકોપર ગામથી જાહેરજીવનમાં આગળ વધેલા જીતુભાઈ ચૌધરીએ 2002ની ગુજરાત વિધાનસભાની ચૂંટણીમાં કોંગ્રેસના ઉમેદવાર તરીકે મોટા પોંઢા (ST) વિધાનસભા મતવિસ્તારમાંથી પ્રથમ વખત ચૂંટણી લડી અને વિજય મેળવ્યો. તે સમયે આજના કપરાડા મતવિસ્તારનું વર્તમાન સ્વરૂપ અસ્તિત્વમાં નહોતું; 2008ની સીમાંકન પ્રક્રિયા બાદ મતવિસ્તારની રચનામાં ફેરફાર થયો અને મોટા પોંઢા વિસ્તારના સ્થાને કપરાડા મતવિસ્તારનું વર્તમાન સ્વરૂપ આવ્યું.
2002ની ચૂંટણીના ઉપલબ્ધ પરિણામો અનુસાર જીતુભાઈ ચૌધરીને 57,998 મત મળ્યા હતા, જ્યારે ભાજપના ઉમેદવાર રાઉત મધુભાઈ બાબુભાઈને 32,648 મત મળ્યા હતા. જીતનો તફાવત 25,350 મતનો હતો. આ પરિણામ સાથે જીતુભાઈ પહેલીવાર ગુજરાત વિધાનસભામાં પહોંચ્યા.
પ્રથમ ચૂંટણી અને નવી જવાબદારી
ચૂંટણી જીત્યા પછી સ્થાનિક રાજકારણની જવાબદારી રાજ્યસ્તરના લોકપ્રતિનિધિત્વમાં પરિવર્તિત થઈ. વિધાનસભાના સભ્ય તરીકે હવે પોતાના મતવિસ્તારના પ્રશ્નોને સરકાર અને વિધાનસભાના મંચ સુધી પહોંચાડવાની જવાબદારી તેમની સામે હતી.
મોટા પોંઢા અને આસપાસનો વિસ્તાર આદિવાસી બહુલ અને ગ્રામ્ય વિસ્તાર રહ્યો છે. અહીં ખેતી, નાના વેપાર અને મજૂરી જેવા વ્યવસાયો ગ્રામ્ય અર્થતંત્રના મહત્વના આધાર રહ્યા છે. તેથી લોકપ્રતિનિધિ તરીકેના પ્રશ્નોમાં માત્ર રાજકીય મુદ્દા નહીં પરંતુ રસ્તા, પાણી, વીજળી, શિક્ષણ, આરોગ્ય અને ખેતી જેવા મૂળભૂત પ્રશ્નો પણ મહત્વ ધરાવતા હતા.
પ્રથમ વખત ધારાસભ્ય બન્યા બાદ જીતુભાઈ માટે સૌથી મોટો પડકાર પોતાના મતવિસ્તારની અલગ-અલગ જરૂરિયાતોને સમજવો અને તેને સરકારી તંત્ર સુધી પહોંચાડવાનો હતો.
આદિવાસી વિસ્તારનું પ્રતિનિધિત્વ
મોટા પોંઢા બેઠક ST અનામત મતવિસ્તાર હતી. આથી આ બેઠકનું પ્રતિનિધિત્વ આદિવાસી સમાજના રાજકીય પ્રતિનિધિત્વ સાથે સીધું જોડાયેલું હતું.
આદિવાસી વિસ્તારોમાં વિકાસના પ્રશ્નો ઘણીવાર ભૌગોલિક પરિસ્થિતિ સાથે જોડાયેલા હોય છે. ડુંગરાળ અને અંતરિયાળ ગામોમાં રસ્તાની સુવિધા, વરસાદી મોસમમાં આવનજાવન, પીવાનું પાણી, શાળા સુધી પહોંચ, આરોગ્ય કેન્દ્ર સુધી પહોંચ અને વીજળી જેવી સુવિધાઓ લોકોના દૈનિક જીવન પર સીધી અસર કરે છે.
ધારાસભ્ય તરીકે પ્રથમ કાર્યકાળમાં આ પ્રકારના પ્રશ્નો અંગે રજૂઆત કરવી લોકપ્રતિનિધિત્વનો મહત્વનો ભાગ બની શકે છે. ગ્રામ્ય મતવિસ્તારના પ્રશ્નોને રાજ્યની નીતિ અને બજેટ સાથે જોડવાની પ્રક્રિયા પણ આ સમયગાળામાં સમજવાની રહે છે.
રસ્તા અને પરિવહન
કપરાડા અને આસપાસના વિસ્તારોમાં રસ્તા અને પુલની સુવિધા હંમેશાં વિકાસના મહત્વના મુદ્દા રહ્યા છે. ગ્રામ્ય વિસ્તારમાં સારો માર્ગ હોય તો ખેડૂતો પોતાનો માલ બજાર સુધી લઈ જઈ શકે છે, વિદ્યાર્થીઓ શાળાએ પહોંચી શકે છે અને દર્દીઓને આરોગ્ય કેન્દ્ર કે હોસ્પિટલ સુધી પહોંચાડવામાં સરળતા રહે છે.
પ્રથમ કાર્યકાળમાં મતવિસ્તારની મુલાકાત દરમિયાન આવા પ્રશ્નો લોકપ્રતિનિધિના ધ્યાન પર આવતા હોય છે. ત્યારબાદ સંબંધિત વિભાગો સમક્ષ રજૂઆત અને સરકારી યોજનાઓમાં કામોનો સમાવેશ કરાવવાની પ્રક્રિયા શરૂ થાય છે.
કપરાડા વિસ્તારની વિકાસયાત્રામાં રસ્તા અને પુલના કામો પાછળથી પણ સતત મહત્વ ધરાવતા રહ્યા છે. આજના કપરાડા મતવિસ્તારની રચના બાદ તેમાં કપરાડા તાલુકા ઉપરાંત પાર્ડી તાલુકાના કેટલાક ગામોનો પણ સમાવેશ થાય છે.
પાણીનો પ્રશ્ન
ગ્રામ્ય અને આદિવાસી વિસ્તારોમાં પાણીનો પ્રશ્ન બે રીતે મહત્વનો છે—પીવાનું પાણી અને ખેતી માટેનું પાણી.
વરસાદ આધારિત ખેતી કરતા ખેડૂતો માટે સિંચાઈની સુવિધા ઉપલબ્ધ થાય તો ખેતીમાં સ્થિરતા આવી શકે છે. બીજી તરફ ઉનાળાની ઋતુમાં પીવાના પાણીની વ્યવસ્થા જાળવવી પણ સ્થાનિક વહીવટ માટે પડકારરૂપ બની શકે છે.
આથી ધારાસભ્ય તરીકે પાણી પુરવઠો, નાના સિંચાઈ પ્રોજેક્ટ, તળાવો, ચેકડેમ અને અન્ય જળસંચયના પ્રશ્નો અંગે સરકારના સંબંધિત વિભાગો સાથે સંકલન કરવાની જરૂર રહે છે.
પછીના વર્ષોમાં જીતુભાઈ ચૌધરીને રાજ્ય સરકારમાં જળસંપત્તિ અને પાણી પુરવઠા જેવા વિભાગોની જવાબદારી પણ મળી હતી. તેથી તેમની રાજકીય સફરમાં પાણીનો મુદ્દો માત્ર મતવિસ્તારના પ્રશ્ન તરીકે નહીં પરંતુ મંત્રી તરીકેની જવાબદારી સાથે પણ જોડાયો.
શિક્ષણ અને આરોગ્ય
કપરાડા જેવા ગ્રામ્ય અને આદિવાસી વિસ્તારમાં શિક્ષણ વિકાસનું મહત્વનું સાધન છે. પ્રાથમિક શિક્ષણથી લઈને ઉચ્ચ શિક્ષણ સુધીની તકો વધે તે માટે શાળાઓ, છાત્રાલયો, શિક્ષકો અને પરિવહન જેવી સુવિધાઓ જરૂરી બને છે.
પ્રથમ કાર્યકાળમાં પણ શિક્ષણનો પ્રશ્ન મતવિસ્તારના વિકાસ સાથે જોડાયેલો હતો. ખાસ કરીને અંતરિયાળ ગામોના બાળકોને નિયમિત શિક્ષણ મળે તે માટે સ્થાનિક માળખું મજબૂત હોવું જરૂરી છે.
આરોગ્ય ક્ષેત્રમાં પણ અંતરિયાળ ગામોથી નજીકના આરોગ્ય કેન્દ્ર સુધી ઝડપથી પહોંચી શકાય તે મહત્વનું છે. પ્રસૂતિ સેવા, સામાન્ય સારવાર, દવાઓ અને તાત્કાલિક સારવાર જેવી સુવિધાઓ ગ્રામ્ય લોકો માટે અત્યંત ઉપયોગી બને છે.
ખેતી અને ગ્રામ્ય અર્થતંત્ર
જીતુભાઈ ચૌધરી પોતે ખેતી અને વેપાર સાથે જોડાયેલા રહ્યા હોવાથી ગ્રામ્ય અર્થતંત્રના પ્રશ્નો તેમના જાહેરજીવનના સંદર્ભમાં મહત્વ ધરાવે છે. તેમની ચૂંટણી એફિડેવિટમાં વ્યવસાય તરીકે ખેતી અને વેપારનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે.
કપરાડા વિસ્તારમાં ખેડૂતો માટે વરસાદ, સિંચાઈ, વીજળી, પાકના ભાવ, બજાર સુધી પહોંચ અને ખેતીમાં આધુનિક પદ્ધતિ જેવા પ્રશ્નો મહત્વપૂર્ણ રહે છે.
ખેતી સાથે પશુપાલન અને નાના વ્યવસાય પણ ગ્રામ્ય પરિવારોની આવકના સ્ત્રોત છે. તેથી ગ્રામ્ય વિકાસનો અર્થ માત્ર રસ્તા બાંધવા પૂરતો નથી; ખેતી અને સ્થાનિક રોજગારના સાધનોને મજબૂત કરવાનું પણ મહત્વ રહે છે.
પ્રથમ કાર્યકાળનો રાજકીય અનુભવ
2002માં પ્રથમ વખત ધારાસભ્ય બનવાથી જીતુભાઈ ચૌધરીને વિધાનસભાની પ્રક્રિયા અને સરકારના વહીવટી તંત્ર સાથે કામ કરવાનો અનુભવ મળ્યો. ત્યારબાદ 2007માં તેઓ ફરી ધારાસભ્ય તરીકે ચૂંટાયા. 2012ની ચૂંટણીમાં પણ તેઓ કોંગ્રેસના ઉમેદવાર તરીકે કપરાડા બેઠક પરથી વિજેતા બન્યા હતા. 2012માં તેમને 85,780 મત મળ્યા હતા અને ભાજપના પ્રકાશભાઈ શંકરભાઈ પટેલ સામે 18,685 મતની સરસાઈ મેળવી હતી.
આ સતત ચૂંટણીઓએ તેમની રાજકીય સફરને આગળ વધારવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી. 2002નો પ્રથમ વિજય એટલે માત્ર એક ચૂંટણીનું પરિણામ નહોતું; તે લાંબા સમય સુધી ચાલનારી વિધાનસભાકીય સફરનો આરંભ હતો.
કપરાડા સાથેનું સતત જોડાણ
2008ની સીમાંકન પ્રક્રિયા બાદ મોટા પોંઢા બેઠકના રાજકીય ભૂગોળમાં ફેરફાર થયો અને કપરાડા નામે નવી રચના થઈ. આજનો કપરાડા મતવિસ્તાર વલસાડ જિલ્લામાં આવેલો ST અનામત મતવિસ્તાર છે.
આ ફેરફાર છતાં જીતુભાઈ ચૌધરીની રાજકીય ઓળખ કપરાડા વિસ્તાર સાથે સતત જોડાયેલી રહી. 2012 અને ત્યારબાદની ચૂંટણીઓમાં પણ તેઓ આ વિસ્તારનું પ્રતિનિધિત્વ કરતા રહ્યા.
આ રીતે જોવામાં આવે તો 2002થી શરૂ થયેલી વિધાનસભાકીય સફરે તેમને સ્થાનિક પ્રશ્નોથી રાજ્યસ્તરના રાજકારણ સુધી પહોંચાડ્યા.
પ્રથમ કાર્યકાળનું મહત્વ
જીતુભાઈ ચૌધરી માટે પ્રથમ વિધાનસભાકીય કાર્યકાળ રાજકીય જીવનમાં પાયો મજબૂત કરવાનો સમય રહ્યો. ગ્રામ્ય અને આદિવાસી મતવિસ્તારના પ્રશ્નોને વિધાનસભા સુધી લઈ જવાની તક મળી અને સરકારના વહીવટી તંત્ર સાથે કામ કરવાનો અનુભવ મળ્યો.
આ સમયગાળામાં કપરાડા વિસ્તારના રસ્તા, પાણી, વીજળી, શિક્ષણ, આરોગ્ય અને ખેતી જેવા પ્રશ્નો જાહેરજીવનના કેન્દ્રમાં રહ્યા. આગળના વર્ષોમાં આ જ મુદ્દાઓ વધુ મોટા વિકાસપ્રશ્નોના સ્વરૂપમાં તેમની રાજકીય સફરમાં જોવા મળ્યા.
2002નો વિજય, 2007માં પુનઃચૂંટણી અને 2012માં કપરાડાથી ફરી વિજય—આ ક્રમથી તેમની વિધાનસભાકીય હાજરી મજબૂત બની. 2012ની ચૂંટણીના જાહેર પરિણામોમાં પણ તેમની જીત નોંધાયેલી છે.
પ્રથમ કાર્યકાળે તેમને જે રાજકીય અને વહીવટી અનુભવ આપ્યો, તે આગળ જઈને તેમની જાહેરજીવનની વધુ મોટી જવાબદારીઓ માટે આધાર બન્યો.
આગળના ભાગમાં : “બીજી વખત ધારાસભ્ય : અનુભવ અને જવાબદારી” — 2007ની ચૂંટણી, ફરી મળેલું જનસમર્થન અને ધારાસભ્ય તરીકે વધતી જવાબદારીઓ.